محمدخلیل(رضا) محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت: دیدگاه‌های حفاظتی، دفاعی، امنیتی و موقعیت‌های جغرافیایی، اولویت‌های تشکیل شهرها را فراهم می‌ساخته است و  مقتضیات فنی، اجتماعی و سیاسی از دیگر نگاه‌های شکل‌گیری شهرهای تاریخی است که از طرف  دیگر ساخت شهرها، نشانه‌ای از استقلال و شکوه پادشاهان بوده و اقدام جسورانه‌ای محسوب می‌شده است.

ساخت شهرهای تاریخی با عظمت و شکوه خاص و بناهای ایجاد شده در آن با معماری‌های ویژه و نوآور، از برتری‌های مهم پادشاه برای نشان دادن قدرت به دشمن بوده است در ساخت و تکمیل شهرها، کوه‌ها، دشت‌ها، رودها و غارها نیز تأثیرگذار بوده‌اند و کوه به عنوان یک عامل دفاعی و حفاظتی مؤثر و رودخانه‌ها و چشمه‌ها به جهت تأمین نیازهای آبی از تأثیر گذارترین عوامل ساخت شهرها بوده‌اند. نزدیکی کوه‌ها به محل احداث شهرها هم جهت استفاده به عنوان معدن سنگ نیز از عوامل تأثیرگذار بوده و بقایای تراش سنگ‌ها و جداشدگی قالب هابی بزرگ سنگ، از نشانه‌های وجود معادن سنگ است که نگاه‌های فنی به زمین‌های در نظر گرفته شده برای ساخت شهرها، شیب‌بندی‌ها و پستی و بلندی‌های طبیعی زمین نیز از دیگر نگاه‌های ساخت این گونه شهرها بوده است.

شهر تاریخی بیشاپور بصورت مستطیل شکل ایجاد شده و از طرف شمال شرق به وسیله عامل طبیعی کوه از سمت شمال غرب رودخانه و از طرف جنوب غرب و جنوب شرق به وسیله خندق که یک عامل دفاعی و ساختار دست ساز انسانی محسوب می‌شود، تشکیل شده است. استفاده از خیابان‌های متقاطع و چهار گوش بودن شهر نشان دهنده‌اندیشه‌های مبتنی بر علوم ریاضی و مهندسی شده در شهرسازی شهر تاریخی بیشاپور است.

بر اساس کتیبه موجود در روی یکی از ستون‌های یادبود شهر تاریخی بیشاپور این شهر در سال ۲۶۴ به نظارت و اجرای، شخصی از اهالی حران سوریه امروزی به نام اَفسای ساخته شده است و ارگ حکومتی در سمت شرقی و دارای بناهایی شامل بنای منسوب به کاخ والرین، ایوان موزائیک، تالار تشریفات، حیاط موزائیک، و معبد آناهیتا می‌باشد که بخش اعظم کاوش‌های این شهر در همین قسمت انجام شده است.

بناها همه دارای فن و فنون مهندسی و تقارن‌های ساختاری و تناسب‌بندی عددی است که شگفتانه‌های معماری را رقم‌زده است. تالار تشریفات با ۴ ایوان، ۶۴ طاقچه چلیپایی شکل و تقارن‌های برابر، سقف بدون ستون و معبد آناهیتا دارای طراحی پیچیده با سیستم آبرسانی از رودخانه شاپور نشان دهنده مهندسی خاص در این بنا را دارد. این معبد با اضلاع ۱۴ متری تشکیل یک مکعب مربع را داده، ۶ متر پایین‌تر از سطح شهر قرار گرفته، دارای ۴ درگاه منتهی به حوض آبگیر در وسط، قوس‌های محاسبه شده و فنی بالای درگاه‌ها به منظور انتقال سنگینی سنگ‌ها به طرفین، برش‌های فارسی بُر سنگ‌های پایه‌ای درگاه‌ها به جهت استقامت بالا و بسیاری از فنون معماری که در دیگر بناها به کار گرفته شده‌اند.

برتری ارگ حکومتی دربلندای زمین از سمت شرق که باعث شده سیلاب و آب‌های جاری شده از کوه و رودخانه درامان بمانداز دیگر خصوصیات مهندسی شده این بخش از شهر محسوب می‌شود.

انتهای پیام/